تربیت دینی فرزند - فصل دوم

۱) تدریجی بودن تربیت

یکی از مهم‏ترین اصول در تربیت دینی ، اصل تدریج است.

در جهان هستی هر پدیده و رویداد دارای ضابطه و قانونی است.

هر چیزی ظرفیت و اندازه ‏ای خاص دارد.

پرورش ابعاد روحانی انسان هم از ضابطه و قانون تدریج و تکامل پیروی می‏کند.

سنت تدریج در حوزه تربیت دینی یک اصل است.
پرورش دینی باید با برنامه‏ریزی زمانبندی شده متوازن ، همراه با تربیت بدن و به پیروی از عقل، مبتنی بر شناخت نیازها ، علایق و قابلیت‏ها انجام گیرد.

آموزه‏ های پیامبر اکرم(ص) در تربیت دینی این اصل را خاطرنشان می‏سازد که پرورش باید در چرخه‏ ها و دوره‏ های رشد ( رشد بدنی ، ذهنی و عقلی) و براساس یک سیر منظم صورت گیرد.
بر این اساس ، پیامبر(ص) دوره‏ های تربیتی را به سه دوره :

سیادت

اطاعت

وزارت

تقسیم می‏کند و برای هر کدام با توجه به نیازهای آن دوره دستور عمل‏های خاص بیان می‏کند.
عدم توجه به اصل تدریج ، مربیان را با مشکلات زیادی روبه‏ رو می‏گرداند ، زیرا اگر کودک به یکباره بدون آمادگی تدریجی ، در همان روز مقرر که مکلف می‏گردد ، با انبوهی از تکالیف روبه‏ رو شود و خود را ملزم به رعایت همه آنها بداند ، قطعا شانه خالی می‏کند و از عهده این همه وظیفه و مهم برنمی‏ آید.

اگر هم بپذیرد ، تکلیف (که یک شرافت ارزشمند می‏باشد) برای او خاطره‏ ای شیرین و به یادماندنی نخواهد بود.

مثل اینکه شخصی را بدون هیچ آمادگی به درون حوض آب سرد پرتاب و دچار شوک کنیم ، در حالی که اگر آرام آرام بدن خود را داخل آب می‏کرد ، برای او هیچ مشکلی پیش نمی‏ آمد.
کودکی که هیچ انسی با نماز نداشته ، یک دفعه مکلف می‏شود که شبانه‏ روز هفده رکعت نماز بخواند و یا دختر خانمی که هیچ گونه پایبندی ، گرچه اندک به پوشش نداشته ، الان مجبور می‏گردد حجاب را به طور کامل رعایت نماید!

طبیعی است که دچار وحشت می‏شود.

۲) تاثیر احترام

انسان‏ها از نظر روانی ، به احترام نیاز دارند و غالبا به افراد و پدیده‏ هایی توجه می‏کنند که نیاز آنها را تأمین نماید ، بدین جهت یکی از اصول اساسی در تربیت دینی ، توجه به اصل احترام است.
بدون احترام و گرامی داشت شخصیت کودک ، توفیق چندانی در تربیت دینی نخواهد بود .

به خاطر اهمیت این اصل ، رسول اعظم(ص) به عنوان والاترین الگوی تربیتی و بزرگ‏ترین مربی انسان‏ها ، اهتمام خاصی نسبت به گرامیداشت و احترام به کودکان داشتند.

در برخورد با امام حسن و امام حسین علیهماسلام توجه به این اصل را در سیره تربیتی حضرت رسول(ص) به خوبی می‏بینیم.

نقل می‏کنند:
رسول اکرم نشسته بودند ، حسن و حسین علیهماسلام وارد شدند ، حضرت به احترام آنها از جای برخاست و به انتظار ایستاد.

کودکان آرام می‏ آمدند ، لحظاتی طول کشید ، از این‏رو رسول اکرم(ص) خود به طرف کودکان پیش رفتند و از آنان استقبال کردند ، بغل باز کردند و هر دو را در آغوش گرفتند.
رسول اکرم(ص) برای امام حسن و امام حسین احترام ویژه‏ ای قائل بودند و با عنایت خاص برخورد می‏کردند ، مَنِش و روش برخورد ایشان با کودکان دیگر نیز نشان از احترام به آنان داشت.

سیره‏ نویسان گزارش داده ‏اند: هر وقت که رسول اکرم(ص) از سفری برمی‏گشت، در راه با کودکان برخورد می‏کرد و به احترام آنها می ‏ایستاد ، سپس امر می‏فرمود که کودکان را از زمین بلند کرده و به حضرت دهند. رسول(ص) بعضی را در بغل می‏گرفتند و به اصحاب امر می‏فرمود کودکان را بغل بگیرید.

اطفال از این برخورد محبت‏ آمیز ، بی‏ اندازه خوشحال می‏شدند و این خاطرات شیرین را هرگز فراموش نمی‏کردند. همین شیوه و روش را پیامبر(ص) به والدین توصیه می‏کرد و می‏فرمود:
«به فرزندان خود احترام بگذارید و با آداب و روش پسندیده با آنها برخورد کنید.»
احترام به کودکان در سیره رسول اعظم(ص) اهمیت داشت و گاهی اتفاق می‏ افتاد حضرت جهت رعایت حال کودکان، نماز خود را به سرعت پایان می‏داد.

امام صادق(ع) نقل می‏کند که رسول اکرم(ص) نماز ظهر را با مردم به جماعت گزارد و دو رکعت آخر را به سرعت و با حذف مستحبات خواند.

پس از نماز مردم گفتند : یا رسول اللّه‏ آیا در نماز پیشامدی شد !!؟

حضرت فرمود : مگر صدای گریه کودک را نشنیدید ؟

۳) اعتدال لازم است